عباس قديانى
342
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
خاقان عنوان عمومى پادشاهان چين و ترك . در دوران اسلامى ، سلسلهء ايلك خانيان به آل خاقان يا خاقانيان مشهور بودهاند و پادشاهان سمرقند و بعضى از شروانشاهان نيز به اين لقب شهرت داشتهاند . در طبقات سلاطين اسلامى ، سلسلهء ايلك خانيان به آل خاقان يا خاقانيان مشهور بودهاند . و مخصوصا پادشاهان سمرقند به نام « خاقان » شهرت داشتهاند . همچنين بعضى از شروانشاهان نيز به نام « خاقان » و « خاقان كبير » مشهور بودهاند . از سلاطين تيمورى ، شاهرخ تيمورى نزد مورخان « خاقان سعيد » و « خاقان مغفور » لقب يافته است . و نيز بعضى از پادشاهان صفوى مخصوصا بعد از مرگ ، با عنوان خاقان تجليل مىشدهاند ، از جمله شاه اسماعيل صفوى « خاقان سليمان نشان » و شاه عباس دوم صفوى « خاقان صاحبقران » لقب داشتهاند . خاقان محمود خان از پادشاهان ماوراء النهر . خاقانها سلسلهاى از فرمانروايان شروانشاهان . خالد برمكى خالد ابن برمك ، از مشاهير برامكه . وى در ركاب ابو مسلم خراسانى براى برچيدن خلافت امويان سخت جنگيد . در رسيدن ابو العباس سفاح به خلافت دست داشت ، و از جانب وى در ديوان خراج اشراف يافت ، و گويند لقب وزير نيز داشت . وى در سال 148 - 152 ه . ق . عامل طبرستان بود . خالد برمكى از اشراف ايرانى كه وزارت منصور را به عهده داشت . او دستگاه خلافت عباسى را بر طبق آيين دربارى ساسانيان مرتب كرد . منصور در حسابهاى مالياتى سختگير بود ، از اين جهت او را منصور دوانيقى يا ابو الدوانيق مىخواندند ، زيرا از فرط خست ، خود شخصا مسكوكات را دانهدانه مىشمرد و در خزانه مىگذارد . وى پس از 22 سال خلافت پرحادثه در 158 هجرى براثر سوء هاضمه در 65 سالگى در نزديكى مكه در سفر حج درگذشت . منصور از دشمنان سادات علوى به شمار مىرفت . در زمان منصور دماوند و طبرستان فتح شد . در دماوند بزرگ مغان ايرانى كه مصمغان نام داشت حكومت مىكرد . سپاهيان خليفه مصمغان را كشته و دختران او را به اسارت به عراق و سپس و به حرم خليفه آوردند . خالصات جمع خالصه . ملك دولتى ، زمينى متعلق به دولت ، زمينهاى خان . خالصه [ جمعش خالصجات ] به طور كلى ، زمينى كه ارباب آن را از تقسيم بين دهقانان بر كنار مىدارد ، و خود رأسا آن را زراعت مىكند . اين معنى ، در اصطلاح ماليات و كشاورزى ، توسعا در مورد املاك خاصهء دولتى و سلطانى نيز ، كه تعلق و اختصاص به دولت و سلطان داشته است ، به كار رفته است ، و امروز بيشتر مخصوص همين عنوان املاك دولتى است . منشأ خالصه و ريشهء اين نوع زميندارى در ايران به دورهء پيش